شیوه عکاسی کاو

عینک فروشی سام اپتیک، سام سنتر، تهران

شیوه عکاسی به طور کلی از دومنظر قابل بررسی است؛ نوع نگاه به موضوع و تکنیک عکاسی.

نوع نگاه به موضوع

نوع نگاه کاو به عکاسی معماری، برگرفته از نگاه یک معمار به مقوله معماری و ساختمان است که به واسطه سال ها تجربه در طراحی معماری به دست آمده است.

به طور کلی رویکرد کاو در عکاسی معماری ثبت تصویر با زاویه دید معمارانه، بر پایه دانش معماری به همراه تخصص در عکاسی است. به طور قطع می توان گفت برای اینکه تصویری مناسب و گویا از معماری ارائه شود، دانش کافی و شناخت صحیح فضا از ملزومات اولیه آن به شمار می رود. نگرش یک معمار به کیفیت فضای معماری، متاثر از دانش و تجربه کافی در طراحی معماری است که این خود شناخت بهتر فضا را سبب می شود. عکاسی معماری به همراه چنین شناختی، نتیجه ای ویژه و در خور تامل تولید می کند و این مطلبی است که کاو مدعی آن است. کاو در کنار شناخت صحیح فضای معماری، با بهره گیری از تکنیک عکاسی و ابزار حرفه ای، در خلق تصاویری بهتر و با کیفیت بالاتر می کوشد. 

تکنیک عکاسی

در مورد تکنیک عکاسی، شیوه های فراوانی را می توان برشمرد که هر عکاس بنا به نوع سوژه و پروژه پیش رو یکی از آن ها یا ترکیبی از آنها را بر می گزیند. یکی از مهمترین و تاثیر گذارترین جنبه های تکنیکی عکاسی کنترل نور است که در عکاسی معماری نقش بسیار برجسته ای دارد.

اعتقاد ما در عکاسی معماری بر این است که نور محیط، اعم از طبیعی و مصنوعی، بازتاب دهنده تصویری از محیط به صورتی که دیده می شود، است. لذا اضافه کردن نور های موقت یا نورپردازی صنعتی جهت بهتر کردن تصویر، کیفیت و ماهیت فضا را خدشه دار می کند و تصویری غیر واقعی از معماری تولید می کند. در معماری، نور و سایه و تاریکی و روشنی به همراه سایر ویژگی های معماری در تولید کیفیت فضا نقش دارند که نباید آنها را نادیده گرفت. پس آنچه در عکاسی معماری به عنوان نور به کار می رود، صرفاً نور محیط  است که می تواند در شرایط مختلف یا در ساعات مختلف روز متفاوت باشد. اما استفاده از نور محیط به تنهایی مشکلاتی را نیز به همراه خواهد داشت که مهمترین آن dynamic range است:

Dynamic range

مفهوم داینامیک رنج عبارت است از تفاوت مقدار روشنایی بین تاریک ترین نقطه و روشن ترین نقطه تصویرکه دارای جزئیات قابل تشخیص باشد. چشم انسان به عنوان ابزاری با داینامیک رنج بسیار بالا، قابلیت تشخیص و ثبت نور در شرایط نوری با کنتراست بالا را دارد. به عنوان مثال وقتی در اتاقی نشسته اید که پنجره ای رو به بیرون دارد، چشم انسان می تواند جزئیات بیرون و داخل اتاق را هم زمان ببیند، در حالی که دوربین های عکاسی به طور کلی فاقد این قابلیت هستند. به این معنی که بخشی از اطلاعات تصویر در این میان از بین می رود و ثبت نمی شود. طی یک قرار داد، عددی مشخص برای دوربین های عکاسی و چشم انسان در نظر گرفته می شود.

این مطلب یکی از بزرگترین چالش های عکاسی معماری برای تهیه تصویری گویا و با جزئیات کامل از فضا است. شیوه های متفاوتی برای جبران این نقصان ابزاری وجود دارد که یکی از آنها استفاده از نور پردازی صنعتی برای کم کردن کنتراست نور در فضاست که همانطور که اشاره شد این شیوه موجب تغییر در سایه روشن و کیفیت فضای معماری می شود که قابل قبول نیست .

شیوه دیگر تهییه تصاویر با داینامیک رنج بالاست. در این روش تعداد زیادی عکس(بنا به شرایط نوری پروژه) با نوردهی های متفاوت تهییه می شود و طی یک فرآیند رایانه ای با هم ترکیب می شوند و تصویری با داینامیک رنج بالا تهیه می شود. در واقع کاری که در این فرایند انجام می شود با حفظ اختلاف بین تیرگی و روشنی، تصویری تولید می شود که در نقاط تیره و روشن تصویر نیز جزئیات به صورت قابل قبول دیده شوند و اطلاعات هیچ بخشی از تصویر از بین نرود.

 

خانه ای از رف، نخف آباد

شیوه های مختلفی نیز برای این فرایند ترکیبی وجود دارد. نرم افزار هایی که به صورت اتوماتیک این کار را انجام می دهند معمولا تصویری غیر طبیعی و غیر حرفه ای تولید می کنند که با وجود سرعت در پردازش، قابل قبول نیستند. Photomatix یکی از معروفترین این نرم افزارهاست.

ما معتقدیم ترکیب تصاویر خام به صورت دستی و به صورت یک کار استادانه طی صرف زمان لازم، نتیجه ای بسیار بهتر ، طبیعی تر و حرفه ای تر تولید می کند. هر چند این نتیجه با صرف زمان و انرژی زیاد بدست می آید و نیازمند تخصص و تجربه در این زمینه است، اما نتیجه کار به طرز چشم گیری بهبود پیدا می کند و تصویر به آنچه چشم انسان می بیند نزدیکتر می شود.

همچنین برای اصلاح کادر و بهبود رنگ و نور تصویر از نرم افزار های متعددی مانند Adobe Photoshop, Adobe Lightroom, Adobe Camera RAW, Capture One Proو  Digital Photo Professionalبرای پردازش استفاده می شود. لازم به ذکر است که از هر یک از نرم افزار های فوق در بخشی که توانایی بیشتری دارند و به  بهتر شدن عکس ها کمک می کنند، استفاده می شود. همچنین در هنگام عکاسی، عکس ها به صورت فایل خام یا Digital Negative  که  به قالبRAW معروف هستند ذخیره می شوند که به دلیل عمق رنگ و نور 16 bit  توانایی بسیار بالاتری جهت ویراش نرم افزاری دارند.

از آنجا که ویرایش تصویر به شیوه مذکورکاری زمانبر و پر هزینه است برای به تصویر کشیدن بهتر بنا تعداد زیادی عکس از دید ها و کادرهای مختلف تهیه شده و پس از آن با گزینش و بررسی دقیق تر تعدادی  از آنها که به بهتر معرفی شدن بنا کمک می کند، انتخاب می شود. سپس  عکس های  انتخابی به وسیله نرم افزار های حرفه ای عکاسی ویرایش می شوند تا محصول نهایی تولید شود.

همچنین کاو، با در اختیار داشتن تجهیزات عکاسی حرفه ای مانند دوربین های عکاسی پیشرفته full frame و لنزهای متعدد اعم از لنزهای واید تخت که مناسب عکاسی معماری هستند و دیگر لنزهای حرفه ای با عمق میدان و فاصله کانونی های متنوع، می کوشد امکان ثبت بهتر تصاویر در هر شرایطی را فراهم کند.

انتشار جلد نوزدهم و بیستم کتاب گنجنامه؛ کاخ ها و باغ ها

دفتر نوزدهم و بیستم گنجنامه به مهمترین کاخها و باغهای باقی مانده در ایران اختصاص یافته است. در این دو دفتر سی و سه کاخ و باغ به همراه یک مجموعۀ بسیار مهم، که خود شامل بناهای متعدد است، معرفی میشوند.
پیش از هر چیز باید یادآور شد که کاخ و باغ میتوانند دو گونۀ متفاوت و مستقل از یکدیگر تلقی شوند که هر کدام مصادیقی جداگانه ...

جشنواره عکس گردشگری کرمان

نخستین جشنواره عکس گردشگری کرمان(2016) در سه بخش حرفه ای کشوری، حرفه ای استان کرمان و مردمی برگزار شد. 
دو اثر از حسین فراهانی با موضوع کویر لوت به مرحله نهایی راه یافت که عکسی به نام lut desrt  مقام دوم در بخش حرفه ای کشوری را کسب کرد. 
نمایشگاه آثار برگزیده نخستین جشنواره عکس گردشگری استان کرمان در خرداد ماه 1395 در نگار خانه شهید آتشی افتتاح شد. این نمایشگاه شامل حدود 120 تصویر برگزیده از آثار ارسال شده به دبیرخانه جشنواره بود. مراسم اختتامیه این جشنواره  خردادماه ١٣٩٥ در فرهنگسرای کوثر برگزار شد.

تجدید چاپ جلد چهارم گنجنامه؛ خانه های اصفهان

عکس روی جلد از نعمت الله شجاعی

از دیباچه کتاب:

دفتر چهارم “گنجنامه” به معرفی خانه های اصفهان پرداخته است. آنچه در این کتاب عرضه شده تعداد اندکی از خانه های سنتی اصفهان است، شهری که خوشبختانه هنوز خانه های ارزشمند بسیاری را در خود حفظ کرده است، هر چند روز به روز از تعداد آنها کاسته می شود. در میان بناهای معرفی شده بجز چند خانه مربوط به دورۀ صفوی، مابقی متعلق به دورۀ قاجارند. به همین جهت تحولات طراحی معماری دوران طولانی قاجار نیز در این خانه ها قابل پیگیری است، اما علیرغم تفاوت های بین این بناها با تأمل بیشتر می توان اصول و مایه های مشترکی را در کیفیت فضاسازی و معماری همۀ آنها تشخیص داد.

در این خانه ها حیاط های وسیع با حوض های آب و باغچه های سرسبز که همۀ فضاهای خانه از بزرگ و کوچک به دور آنها نشسته اند، بیش از همه چیز جلوه می کنند. همراه حیاط ها، تالارهای بزرگ و پرتکلف که پر اهمیت ترین فضاها محسوب می گردند، دیده می شوند که بر رأس حیاط ها قرار گرفته و به این ترتیب بر ترکیب کلی فضاهای خانه ، شکل و اجزاء نماها و عناصر متشکلۀ حیاط ها تأثیر مهمی گذارده اند. این تالارها از یک سو به حیاط اشراف کامل دارند و از سوی دیگر به فضاهای مجاور خود گشوده می شوند. عنصر مهم دیگری که در بیشتر خانه ها مشاهده می شود حوضخانه های مرتفع و پر تزیین است که در پشت فضاهای مشرف به حیاط  و به دور از مرکز خانه  واقع شده و نور خود را از سقف تأمین می کنند. در کنار این عناصر باید به اتاق های همانند، ایوان های مختلف الشکل، ورودی های پرکار، مهتابی های وسیع، حیاط های طبقۀ دوم، بالاخانه ها و گوشوارهای تالارها و ... نیز اشاره کرد.

اما کیفیت خاص معماری این خانه ها را نباید محصول وجود یا عدم وجود عناصر یاد شده در آنها دانست، بلکه باید آن را ثمرۀ نظم، تعادل و توازنی تلقی کرد که بر طرح و ترکیب همۀ اجزاء خانه حاکم بوده است. همۀ فضاها و نماها اشکالی منظم و اندازه ای متناسب دارند و در کمال صحت و سلامت و خلوص  همچون یک بلور طراحی شده اند. در ترکیبات آنها نیز هندسه ای متقارن و متوازن حرف نخست را می زند. فضاها و انتظام بین آنها در عین همسانی، متنوع اند، همه همانند هم اند اما متفاوت باهم. فضاهای خانه به دور هم حلقه زده و رو به یکدیگر به گرد سفرۀ حیاط نشسته اند تا راه بر بیگانه ببندند و خلوتی خالی از اغیار و چهار دیواری در اختیار پدید آورند.

بدین گونه آنچه در این خانه ها احساس می شود فضایی ایمن و آرامش بخش، جهانی متعادل و هماهنگ و بی نهایتی در محدود است. حیاط های روح نواز و دلگشای نشسته در میانه که قلب خانه در آنها می تپد، عالمی لطیف و پر جذبه را تصویر می کنند. عالمی پر از نور، آب، طراوت، معنا و پر از حیات. این خانه ها، نه خانۀ جسم که کاشانۀ روح و مأمنی به قدر و اندازۀ آنند. به این ترتیب همه چیز در آنها رنگ و بوی دیگر گرفته است. هیچ دیواری و دری و حتی هیچ شیشه و پنجره ای ساده رها نشده و بدون پرداخت نمانده است. همه جا پر است از مقرنس ها و رسمی ها، نقاشی ها و گچبری ها، طاقچه ها و رف ها، گره چینی ها و ارسی ها و همه در آمیخته با رنگ و نقش، و در کمال توازن و تعادل، همه از خاک و گل و خشت، سنگ و چوب و گچ، اما نه آنها که ما می شناسیم.

كامبيز حاجي قاسمي
تابستان 1375

یادداشتی بر ویراست دوّم

خانه های قدیمی در شهرهای کهن ما معرف معماری دلنشین و زیبا و مهربانی است که طی قرن ها محل آرام و قرار پدران و مادران ما بوده است. حفظ و زنده نگاه داشتن این بناها، که امروز نیز روح و روان ما را می نوازد، بر عهدۀ ماست. این وظیفه نه فقط از آن جهت است که از طریق تأمل در آنها می توانیم آداب و روش زندگی و فرهنگ گذشتگانمان را دریابیم، بلکه از آن روست که با مطالعۀ معماری آنها راهی به سوی معماری آینده مطلوبمان می جوییم. این خانه ها با مصالحی بسیار ساده تر، فن آوری ای به مراتب ابتدایی تر، و دانشی بسیار کمتر از آنچه امروز در اختیار داریم، ساخته شده اند؛ پس چگونه است که این چنین، زود و راحت، دل و جان ما را می ربایند و به ما آرامش و انبساط می بخشند؟ راز و رمز نهفتۀ این معماری در کجاست؟ آنان که این بناها را طرح انداخته اند، چگونه می اندیشیده اند؟ چه مبانی و اصولی در فضاسازی داشته اند؟ چه روش ها و تدابیر طراحانه ای به کار بسته اند که چنین آثار و فضاهایی آفریده اند؟

پیداست که هر چند معماری این خانه ها سر به درون دارد و با بیرون از خود گفت وگویی نمی کند، بستری که در آن نشسته مکمل این معماری است. به عبارت دیگر، بنا بدون بستر و بستر بدون بنا ناقص است و به درستی درک نمی شود. بر این اساس، تک بنایی تاریخی در بافتی پاره پاره و زدوده شده یا تغییر شکل یافته، اثری اصم، مبهم، و نیمه تمام است. و این مشکلی اساسی است که امروز به علل گوناگون گریبان بناها و شهرهای تاریخی ما، از جمله بناهای شهر اصفهان، را گرفته است. اگر بر این مشکل چشم ببندیم، در آینده ای نزدیک نه شهرهای کهن ما نشانه ای از صورتی اصیل خواهند داشت و نه تک بناهای بازمانده می توانند سیمای کامل و خوانای معماری خود را نمایش دهند. بدین گونه، راه دشوار مطالعۀ تاریخ شهر و معماری مان ناهموارتر و حتی مسدود خواهد شد و آنچه در این آثار از پشتوانۀ فرهنگی غنی و هنری پرمایه باقی است و می تواند راهبر امروز و آیندۀ ما گردد، برای همیشه از دست خواهد رفت.

بیست و یک بنایی که در مجلد چهارم گنجنامه معرفی شده، مشتی از خروار خانه های سنتی اصفهان بوده که امروز نمی دانیم از آن خروار چه مانده است. بیشتر آنها در شانزده سالی که از ویراست اول این مجلد گذشته، آسیب بیشتری دیده و فرسوده تر شده اند و محیط پیرامونشان هم دگرگونی هایی وسیع یافته است. در این ویراست، متن کتاب بازخوانی و تکمیل، نقشه ها بازنگری و با دقتی بیشتر ترسیم، و از خانه ها مجدداً تصویربرداری شده است. امید که این چاپ کامل تر و با کیفیت بهتر بتواند معرفی جامع تری از این آثار ارزشمند به دست دهد. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

كامبيز حاجي قاسمي
اردیبهشت 1393


عکاسی مجدد این جلد به همت حسین فراهانی با بیشترین تعداد عکس و سایر اعضای تیم عکاسی گنجنامه در سال های 1387 و 1388 و به به صورت عکاسی دیجیتال انجام شد. تعدادی از عکس های کتاب نیز به دلیل تخریب برخی از بنا ها و یا دخل و تصرف غیر اصولی در آنها از نسخه قدیمی کتاب که به صورت اسلاید هستند، انتخاب شده است. نعمت الله شجاعی، خشایار نیرومند و امیر حسن بیگی، دیگر اعضای تیم عکاسی مجدد و همچنین بهنام قلیچ خانی، اسعد نقشبندی و دخی افشار، معین محمدی و نوید مردوخی روحانی، عکاسان آنالوگ کتاب بودند که در تهیه تصاویر کتاب نقش داشته اند. 


چند صفحه از دفتر چهارم - خانه های اصفهان

عکس های بانک سامان


در سال 2012 بانک سامان تغییراتی در برندینگ خود انجام داد که شامل طراحی مجدد لوگو ، طراحی داخلی و بیرونی شعب بانک و تغییراتی در روابط و عملکرد های داخل شعب بود. از جمله ایده های مطرح شده برای طراحی جدید شعب بانک، استفاده از عکس های بزرگ سیاه و سفید از بناهای تاریخی ایران بود که ...

تجدید چاپ جلد سوم گنجنامه؛ بناهای مذهبی تهران

عکس روی جلد از حسین فراهانی

از دیباچه کتاب:

جلد سوم گنجنامه به معرفی بناهای مذهبی تهران می پردازد و به جهت این که انواع بناها را در خود جمع آورده است در میان مجلّدات دیگر گنجنامه یک استثناء است. علت آن است که این مجلّد اوّلین دفتر گنجنامه بود که شکل گرفت و به مناسبت دویستمین سالگرد پایتختی تهران به این موضوع اختصاص یافت. بعدها که گنجنامه ترکیب نهایی خود را یافت به دلیل موقعیت خاص بناهای تاریخی تهران و فوایدی که بر انتشار این کتاب مترتّب دانسته شد دریغمان آمد که این ترکیب را دگرگون نماییم. 

حقیقت آن است که آثار تاریخی و بخصوص بناهای مذهبی در غوغای تهران بزرگ گم شده اند و امروز تهران شهری بی هویت و بدون ریشه جلوه می کند. اولین اثر انتشار این کتاب می تواند این باشد که حیثیتی تاریخی ـ مذهبی به تهران ببخشد و آن را در مقام واقعی خود یعنی شهری با تاریخی طولانی باز شناساند. بدیهی است که این کتاب تمامی بناهای مذهبی تهران را در بر نمی گیرد اما جمع آمدن بناهای مهم مذهبی این شهر در کنار یکدیگر نشان خواهد داد که تهران دارای مجموعه ای متنوع و با ارزش از بناهای تاریخی از مسجد و مدرسه گرفته تا مقبره و امام زاده و تکیه است که در لابلای ساختمان های ریز و درشت تهران امروز به چشم نمی آیند. 

قدیمی ترین بناهای تهران مقابر و امام زاده ها هستند. اغلب این بناها هرچند خود تاکنون تغییر و تحولات فراوانی را پذیرفته و هیئت اولیۀ خود را از دست داده اند اما دارای کتیبه های تاریخی بسیار قدیمی می باشند که در واقع نشانه های معتبر قدمت این شهر به حساب می آیند.

مساجد و مدارس بیشتر در دوران پایتختی تهران ساخته شده اند و به همین خاطر چهره ای متعلق به دوران متأخر معماری ما را دارند. ظهور ورواج ترکیب مسجد ـ مدرسه به شکل های گوناگون در میان این بناها به همین سبب است. این ترکیب را می توان در بناهایی مانند سپهسالار جدید (شهید مطهری)، سپهسالار قدیم، معیرالممالک، حاج رجبعلی، مشیرالسلطنه(اقصی)، حاج ابوالحسن معمارباشی و ... به وضوح شاهد بود. در طرح سایر مساجد یا مدارسی که صورت کامل مسجد ـ مدرسه را پیدا نکرده اند نیز می توان تعلق خاطر به این ترکیب جدید را مشاهده کرد به این معنا که مدارس اغلب دارای شبستانی بزرگ یا گنبدخانه هستند و مساجد صاحب چند حجرۀ مدرسه ای شده اند. از تأثیرات دیگر معماری دوران متأخر در این بناها تغییر و تحوّل در طراحی عناصر فضایی آنها بخصوص گنبدخانه ها نسبت به بناهای دوران پیشین است.

 

مسجد امام و مدرسۀ شهید مطهری دو بنای شاخص در میان سایر بناهای معرفی شده در این کتاب هستند. این دو بنای عظیم هر کدام به نوبۀ خود از مهم ترین بناهای تاریخی ایران محسوب می شوند. مسجد امام به خاطر اتکاء و وفاداری به سنت های دیرین طراحی مساجد در دوران متأخر و مدرسۀ شهید مطهری به خاطر جستجوی معمارانه در جهت تغییر و تحوّل در الگوهای طراحی و تزیین ابنیه در عین احترام به سنن قدیمی، در تاریخ معماری ما جایگاه خاصی دارند.

در انتها باید افزود که این کتاب همچنین نشان می دهد که علی رغم وجود ارزش های هنری، معماری و تاریخی در بناهای مذهبی تهران این ابنیه تا چه اندازه صدمه دیده و تغییرات ناهنجار یافته اند به طوری که در شرایط فعلی به نظر می رسد اواخر دوران زندگی خود را می گذرانند. امیدواریم که این مجلد گنجنامه با معرفی مهم ترین بناهای تاریخی ـ مذهبی تهران علاوه بر تأکید بر اهمیت وجودی این آثار به عنوان اسناد اصالت تاریخی شهر، بتواند اسباب حفظ و احیای این بناهای ارزنده را فراهم آورده و از تخریب و تغییر شکل بیشتر آنها جلوگیری نماید.
كامبيز حاجي قاسمي،تابستان 1375

یادداشتی بر ویراست دوم
در مقدمۀ ویراست اول کتاب حاضر که در سال 1375ش نگاشته شده، از اهمیت فراوان بناهای مذهبی تهران به عنوان سند هویت و شناسنامۀ این شهر تاریخی ـ مذهبی سخن رفته است. در همانجا به شرایط نامطلوب و رو به نابودی این بناها نیز اشاره شده است.

با تأسف، تصاویر جدیدی که برای تجدید چاپ این مجلّد گنجنامه در سالهای 1390 و 1391ش از این بناها تهیه شده، آشکارا نشان میدهد که امروز، جدا از یکی دو بنایی که در این فاصله به درستی مرمت شده اند، مابقی نسبت به سالهای ابتدای دهۀ هفتاد شمسی وضعی به مراتب نامساعدتر و ناگوارتر یافته اند. وضع نابسامانی که از یک سو نشان از فراموشی اهمیت این بناها در حفظ و تثبیت آخرین نشانه های هویت تاریخی ـ فرهنگی شهر تهران دارد، و از سوی دیگر، گویای بی توجهی به ویژگیهای آرامش بخش و دلنشین فضاسازی و معماری آن هاست. شگفت آنکه، این ویژگی های زندگی بخش درست همان هاست که امروز از نبودنشان در ساخت و سازهای شهری ناخرسند و نالانیم.

به رغم آنچه آمد، این آثار همچنان زنده و پایدارند و با اندکی توجه مسئولانۀ مسئولان و همکاری و دقت نظر دستاندرکاران میتوان از این نابسامانی که آنها را در انظار بی ارزش می کند و رو به ویرانی می برد، رهایی بخشید؛ گرد و غبار سالیان و افزوده های نامتناسب امروز را از سیمای گرفتۀ آنها زدود و چهرۀ مهربان و دلنوازشان را از نو زنده کرد. اگر چنین شود، بی تردید این آثار هم کارآیی بیشتری خواهند یافت و هم مردم در فضاهایی دلپذیرتر زندگی و عبادت خواهند کرد و هم شهر تهران حیثیت و اعتبار تاریخی و فرهنگی و مذهبی اش را بازخواهد یافت. 
كامبيز حاجي قاسمي، مرداد 1392


عکاسی جلد سوم گنجنامه، در سال 1389 و به صورت عکاسی دیجیتال انجام شد. تعداد زیادی عکس جدید از بناهای مذهبی تهران طی این مدت توسط تیم عکاسی گنجنامه، شامل حسین فراهانی، مهدی جمشیدی نسب و خشایار نیرومند گرفته شد که تعدادی از آنها برای معرفی بنا در کتاب استفاده شده است. بهنام قلیچ خانی، معین محمدی، نوید مردوخی روحانی، حمیدرضا رضاییان ابهر، کامران نخعی، جلال یشمی و کیوان جورابچی عکاسان تصاویر قدیمی این مجموعه هستند که در سال های 1373 تا 1375 به صورت آنالوگ از این بناها عکاسی کرده اند.


چند صفحه از دفتر سوم - بناهای مذهبی تهران

تجدید چاپ جلد دوم گنجنامه؛ مساجد اصفهان

عکس روی جلد از حسین فراهانی

از دیباچه کتاب:

دومین مجلد «گنجنامه » به مساجد اصفهان اختصاص یافته است. اصفهان به واقع نصف جهان معماری این سرزمین محسوب می شود. تعدد و تنوع آثار معماری بجامانده در این شهر چشمگیر است و باید اذعان کرد که از این جهت هیچ شهری با اصفهان قابل قیاس نیست.

در این کتاب با نمونه هایی از مساجد اصفهان که از ادوار مختلف باقی مانده اند، آشنا می شویم. مساجدی متنوع،
بزرگ و کوچک، پرتکلف و ساده و از دوره های گوناگون. در میان آنها از مسجد امام و شیخ لطف الله که سرآمد ساجد اصفهان هستند تا مسجد سیّد و حکیم که به گونه ای با مساجد مذکور کورس برابری می زنند، دیده می شود. همچنین مساجد کوچکتری که هر کدام جلوه ای از معماری خاص مساجد را پیش چشم می گذارند، مسجد سادۀ سرخی، مسجد پیچیده و زیبای شیخ علی خان زنگنه، مسجد تاریخی علی، مسجد متفاوت رکن الملک، مسجد کامل آقانور، مسجد رحیم خان، مسجد لنبان و ... 

از کنار هم نشستن این مساجد در یک کتاب نتایج مختلف حاصل می گردد، اما شاید مهمترین نتیجه آنست که اگر چه همۀ بناهای معرفی شده از یک نوع  مسجد می باشند اما تنوع و گونه گونی بسیار دارند و هر یک حرف و سخنی دیگر می گویند. اما این گونه گونی و تنوع تا به آنجاییست که وحدت میان آنها را بر هم زند و پیوند درونی آنها را از هم بگسلد. به عبارت دیگر هر چند هر کدام از این بناها حاصل طبع و ثمرۀ خلاقیت ها و ابداعات استاد معماری است که در زمان و شرایط متفاوتی می زیسته است اما از همۀ آنها یک بو به مشام می رسد و در همۀ آنها می توان ردپای اصول هماهنگ و یکسانی را در طراحی مساجد جستجو کرد. گوئی همه معمارانی که در طول تاریخ این آثار را پدید آورده اند یک تن بیشتر نبوده اند و این فرد هر بار بنابر خواسته ها و امکانات زمان در طرح کلی مسجد مطلوب خود تغییر و تحولی ایجاد کرده است، تغییر و تحولی تا آن حد که طرح و الگوی کلی مذکور خدشه دار نشود و مسجد، مسجد بماند و مسجد شناخته شود.

در این مساجد با الگوی فضائی نسبتاً ثابت و یکسانی روبرو می شویم. حتی عناصر متشکلۀ آنها نیز عناصر کالبدی
واحد هستند. همه شبستان دارند و ایوان و گنبد، صحن و سردر و همه، این عناصر را در نظمی خاص، معین و پیش اندیشیده گرد هم آورده انتظام داده اند. اما در عین حال هر یک فضای متفاوتی را عرضه می دارند و بیانی نو دارند. گوئی هر یک با زبان حال خود قصۀ واحدی را می سرایند و عجب آنکه این قصه را از هر زبانی که می شنوی نامکرر است. این هماهنگی در عین تنوع نه تنها در الگو و انتظام فضایی کلی مسجد که در عناصر سازندۀ آن نیز قابل مشاهده است. شبستان یک معنا و الگوی روشن دارد اما در هر مسجدی چهره ای دیگرگون یافته است و چنین است سردر وگنبد و ایوان. این هماهنگی و همسانی در عین تحول و تنوع  در کل و جزء بنا  همۀ داستان تاریخ معماری ماست و درست به همین علت است که می توان حضور معماری زنده و پویا را در قالب یک سنت قوی طراحی، در یک دورۀ تاریخی طولانی مشاهده کرد و ازآن درس گرفت.

کامبیز حاجی قاسمی
تابستان 1375

ادداشتی بر ویراست دوم

هجده مسجدی که در دفتر دوم گنجنامه معرفی شده ، هر چند از مساجد مهم اصفهان به شمار می روند، قطعاً تصویر کاملی از مساجد این شهر به دست نمی دهند. با نگاهی به منابع و مدارک گوناگون، می توان این تعداد را به سه یا چهار برابر افزایش داد. اما متأسفانه بیشتر این بناها تاکنون به شکلی کامل و جامع معرفی نشده اند. این تأسف هنگامی بیشتر می شود که بدانیم در درون و حومۀ این شهر انبوهی از بناهای تاریخی ناشناخته و رو به نابودی هست که حتی نام آنها در کتا بها و منابع مختلف نیامده است.

به علل گوناگون، در ویراست دوم مجلدات گنجنامه، بنای کار بر افزودن بر بناهای چاپ نخست نبوده است. اما باید گفت در این دفتر جای برخی مساجد شناخته شده، به خصوص مساجد تاریخی مهمی که در حومۀ اصفهان واقع اند، خالی است؛ از آن جمله، مسجد برسیان از سدۀ پنجم، مسجد سین از قرن ششم، مساجد ازیران و کاج و دشتی و گنبد آزادان از قرن هشتم، مسجد علی قلی آقا و مجموعۀ وابسته به آن، مسجد پوده و مسجد جامع خوزان از قرن دوازدهم، و مسجد محلۀ نو از سدۀ سیزدهم.

در ویراست دوم دفتر مساجد اصفهان تلاش شده است با ترسیم رایانه ای، همۀ نقشه ها کیفیتی بهتر بیابند و با عکس برداری مجدد از بناها به صورت دیجیتالی، تصاویر بیشتر و بهتری از آنها ارائه شود و با بازنگری و تکمیل متن ها، معرفی بناها کامل تر و مستندتر گردد. همچنین کوشش شده همۀ اینها با صفحه آرایی بهتر و چاپی نفیس تر به دست علاقه مندان و پژوهشگران برسد.

کامبیز حاجی قاسمی
فروردین 1393


عکاسی مجدد این جلد به همت حسین فراهانی با بیشترین تعداد عکس و سایر اعضای تیم عکاسی گنجنامه در سال های 1387 و 1388 و به به صورت عکاسی دیجیتال انجام شد. تعدادی از عکس های کتاب نیز به دلیل تخریب برخی از بنا ها و یا دخل و تصرف غیر اصولی در آنها از نسخه قدیمی کتاب که به صورت اسلاید هستند، انتخاب شده است. نعمت الله شجاعی و امیر حسن بیگی، خشایار نیرومند دیگر اعضای تیم عکاسی مجدد و همچنین بهنام قلیچ خانی و معین محمدی، عکاسان آنالوگ کتاب بودند که در تهیه تصاویر کتاب نقش داشته اند. 


چند صفحه از دفتر دوم - مساجد اصفهان

تجدید چاپ جلد اول کتاب گنجنامه؛ خانه های کاشان

عکس روی جلد از حسین فراهانی

از دیباچه کتاب:

اولین مجلد «گنجنامه» به معرفی خانه‌های سنتی کاشان اختصاص یافته است. خانه‌های سنتی کاشان را باید مجموعه‌ای نفیس از معماری دوران قاجار نامید، مجموعه‌ای که در خود بسیاری از ارزش‌های بی‌بدلیل معماری آن دوران را تا امروز حفظ کرده است. با اطمینان می‌توان گفت که کمتر شهری از شهرهای تاریخی است که چنین مجموعه‌ای را دارا باشد. خانه‌های کاشان در عین هماهنگی و وحدتی که دارند، تنوع و گونه‌گونی پردامنه‌ای را در طرح یک نوع بنا پیش چشم می‌گذارند و توانایی‌های هنرمندانه معماران گذشته را در طراحی و خلق فضا به معنای دقیق خود آشکار می‌نماید.

کامبیز حاجی قاسمی
بهار 1375

شانزده سال از چاپ اول جلد نخست گنجنامه که به خانه‌های کاشان اختصاص دارد می‌گذرد. در این مدت هم مجموعه گنجنامه بهتر شناخته شده و هم خانه‌های سنتی کاشان بیشتر نظرها را به سوی خود جلب کرده است. بعضی خانه‌ها که تصاویرشان را در چاپ اول به صورتی نیمه ویران یا آشفته می‌بینیم خوشبختانه امروز مرمت و بازسازی شده و صورتی استوار و منظم یافته‌اند. برخی از این خانه ها امروز از شاخصه‌های شهر کاشان محسوب می‌شوند و مردم از همه جا، گاهی از راه‌های دور، به دیدار آن‌ها می‌شتابند. البته باید یادآور شد که چند خانه نیز از آن زمان تاکنون تخریب شده‌اند. اما به هر حال می‌توان گفت که خانه‌های کاشان امروز در چشم مردم اعتبار و ارزش واقعی خود را به نسبت زیادی باز یافته‌اند.

در چاپ جدید این مجلد به لحاظ برخی محدودیت‌ها تعداد بناهای معرفی شده افزایش نیافته است. اما تمامی متن‌ها بازنگری، تصحیح و تکمیل گردیده، نقشه‌ها در حد امکان تصحیح و به‌صورت دیجیتالی باز ترسیم شده است. با مراجعه مجدد به بناها، تا آنجا که امکان‌پذیر بوده تصاویر جدید با کیفیت بالاتر از آن‌ها تهیه شده و در کتاب جانشین عکس‌های نخستین گردیده است. و نیز با اتکا به مجموعه تصاویر جدید، تصاویر بیشتر و گویاتری به کتاب افزوده شده است. متن جدید مطابق سایر مجلدات گنجنامه ویراستاری شده و صفحه‌آرائی تصحیح و بازنگری گردیده است. به این ترتیب عملاً در این چاپ با کتابی نو مواجهیم که به همت برخی همکاران به‌خصوص خانم مریم‌دخت موسوی روضاتی و آقای کیوان جورابچی که هر دو از همکاران قدیمی گنجنامه هستند و سایر یاران گنجنامه تهیه شده است که جای بسی امتنان دارد.

کامبیز حاجی قاسمی
بهار 1392


عکاسی مجدد این جلد به همت حسین فراهانی با بیشترین تعداد عکس و سایر اعضای تیم عکاسی گنجنامه در سال های 1387 و 1388 و به به صورت عکاسی دیجیتال انجام شد. تعدادی از عکس های کتاب نیز به دلیل تخریب برخی از بنا ها و یا دخل و تصرف غیر اصولی در آنها از نسخه قدیمی کتاب که به صورت اسلاید هستند، انتخاب شده است. نعمت الله شجاعی و امیر حسن بیگی، دیگر اعضای تیم عکاسی مجدد و همچنین بهنام قلیچ خانی، جلال یشمی، رضا تذریان، معین محمدی و کیوان جورابچی، عکاسان آنالوگ کتاب بودند که در تهیه تصاویر کتاب نقش داشته اند.


چند صفحه از دفتر اول - خانه های کاشان

درباره کتاب های گنجنامه

از دیباچه کتاب:

با آنکه معماری این سرزمین، تاریخی چند هزار ساله دارد، تلاشهایی که برای شناسایی و معرفی آثار آن صورت گرفته است سابقۀ چندانی ندارد. تنها از چند دهۀ پیش محققان و پژوهشگران به بازنگری این آثار هنری پرداخته و کوشیده‌اند گرد و غبار گذشتِ قرون را از این گوهرهای تابناک بزدایند و تلألؤ چشم نواز آنها را دوباره آشکار سازند.
مجموعۀ حاضر را باید یکی از بلندترین گامهایی دانست که تاکنون در راه معرفی آثار ناشناختۀ این معماری برداشته شده است. این مجموعه را گنجنامه نامیده‌ایم؛ چون بر این باوریم که نشانه‌های گنجی را ارائه می دهد – گنجی که دست‌یابی به آن سرافرازی و استقلال در پی دارد. اهمیت این مجموعه از آنجا آشکار می‌شود که بدانیم نقشه‌هایی که تاکنون از بناهای ما، اغلب به همت خارجیان، منتشر شده است از چندده عدد تجاوز نمی‌کند و عکسهایی که تا کنون از این بناها انتشار یافته فقط تعداد اندکی از آنها را در بر می‌گیرد. بعلاوه، کیفیتِ نازل اغلب این مدارک محدود از ارزش و کارایی آنها بسیار کاسته است. گذشته از اینها، پراکندگی مدارک منتشر شده در کتب و مقالات مختلف، خود از موانع استفادۀ کامل از آنهاست. در مطالعۀ تاریخچۀ بناها نیز برای دست‌یابی به اطلاعاتی اندک باید راههای طولانی پیمود. به این ترتیب، بی‌سبب نیست که شناسایی و بررسی آثار تاریخی و تحقیق و تتبع در این زمینه سخت دشوار و حتی گاه ناممکن می‌نماید. 

پدید آورندگان گنجنامه برآن‌اند که با کنار هم آوردن و ارائه یکجای نقشه هایی کامل و خوانا و عکسهایی واضح و تاریخچه‌ای تنظیم شده، بر مبنای مهم‌ترین منابع انتشار یافته، از بیش از ششصد اثر مهم تاریخی – از مسجد و مدرسه گرفته تا خانه و حمام – هم راه تحقیق و پژوهش را در این زمینه بگشایند و هم اسباب تشویق و ترغیب محققان و کارشناسان و علاقه‌مندان را برای مطالعه و تفحص در این آثار فراهم آورند. انتخاب ترتیب موضوعی برای دفترهای گنجنامه – به جای ترتیب متداول جغرافیایی – بیشتر برای آن بوده است که صبغه‌ای تحقیقی به مجموعه ببخشد و آن را به ابزاری کارآمد برای پژوهشگران بدل کند. شایان ذکر است که مصادیق یک نوع در آنجا که تعداد آنها در شهری از حد معینی بیشتر بوده تقسیم جغرافیایی، شهر به شهر، نیز یافته است؛ مثلاً در آنجا که خانه‌های قابل معرفی یک شهر به تعداد مناسب رسیده، یک دفتر کامل به آنها اختصاص یافته است. بدین گونه، در همه حال، ترتیب موضوعی حفظ گردیده و ترتیب جغرافیایی پس از آن و به تناسب تعداد نمونه‌ها رعایت شده است.

نکتۀ دیگر آنکه این مجموعه، یک شبه فراهم نشده است و محصول پشتکار و در حدود چهل سال تلاش استادان و دانشجویان دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی است؛ و به این ترتیب باید گفت که در حدود نیمی از دانش آموختگان هنر معماری در این کشور در شکل‌یافتن گنجنامه سهیم بوده اند. باید افزود که تنظیم و تدوین این مجموعۀ عظیم بدون حمایت مسئولان دانشگاه شهید بهشتی و دانشکدۀ معماری و شهرسازی و نیز تلاش چندین‌سالۀ عده‌ای از دانشجویان همین دانشکده میسر نبود. بازسازی و تکمیل و تنظیم این مدارک از ابتدای سال 1371 ش آغاز شده است و تا امروز ادامه دارد. 
چنان که گفتیم، دفترهای گنجنامه ترتیبی موضوعی دارد؛ و این مجموعه تقریبأ همه انواع بنا را دربر می‌گیرد؛ پنج دفتر مختص معرفی خانه‌های سنتی در شهرهای مختلف (یک دفتر خانه‌های کاشان، یک دفتر خانه‌های اصفهان، یک دفتر خانه‌های یزد، دو دفتر خانه‌های شهرهای دیگر)؛ چهار دفتر شامل مساجد (یک دفتر مساجد اصفهان، یک دفتر مساجد شهرهای دیگر، دو دفتر مساجد جامع)؛ سه دفتر مربوط به امامزاده‌ها و مقابر؛ دو دفتر شامل بناهای بازار؛ یک دفتر ویژۀ مدارس؛ یک دفتر مربوط به کاروان‌سراها؛ یک دفتر خاص حمامها؛ یک دفتر مختص کاخها و باغها؛ یک دفتر نیز استثنائأ شامل انواع بناهای مذهبی در تهران.

اطلاعات کتاب :
مندرجات: دفتر اول: خانه‌های کاشان.- دفتر دوم: مساجد اصفهان.- دفتر سوم: بناهای مذهبی تهران.- دفتر چهارم: خانه‌های اصفهان.- دفتر پنجم: مدارس.- دفتر ششم: مساجد.- دفتر هفتم: مساجد جامع (بخش اول).- دفتر هشتم: مساجد جامع (بخش دوم).- دفتر نهم: بناهای بازار (بخش اول).- دفتر دهم: بناهای بازار (بخش دوم).- دفتر یازدهم امامزاده‌ها و مقابر (بخش اول).- دفتر دوازدهم: امامزاده‌ها و مقابر (بخش دوم).- دفتر سیزدهم: امامزاده‌ها و مقابر (بخش سوم).- دفتر چهاردهم: خانه‌های یزد.- دفتر پانزدهم: خانه ها (بخش اول).- دفتر شانزدهم: خانه ها (بخش دوم)  دفتر هفدهم: کاروانسراها.- دفتر هجدهم: حمام‌ها.- دفتر نوزدهم: کاخ ها و باغ ها

جشنواره بین المللی خیام 2014

دومین جشنواره بین المللی عکس خیام با هدف ارتقای سطح عکاسی و گفتگوی بصری میان عکاسان ایران و جهان و به منظور بزرگداشت حکیم عمر خیام، دانشمند، فیلسوف و شاعر بزرگ ایرانی، توسط نمایندگی فدراسیون بین المللی هنر عکاسی (فیاپ) در ایران (کلوپ عکس فوکوس) برگزار شد. 
جشنواره بین المللی عکس خیام, تنها جشنواره ایرانی زیر نظر فدراسیون بین المللی هنر عکاسی (فیاپ) (با شماره پاتروناژ 2015/394)، انجمن سلطنتی عکاسی انگلستان (RPS) (با شماره پاتروناژ 2015/58)، و انجمن عکاسی آمریکا (PSA)، (در بخش های PID رنگی و PID تک رنگ) است. 

نخستین و دومین جشنواره خیام عنوان پر شرکت کننده ترین جشنواره ایرانی را بدست آوردند. این جشنواره تنها جشنواره ایرانی بود که تعداد شرکت کنندگان خارجی آن از شرکت کنندگان ایرانی بیشتر بود. نمایشگاه آثار برتر در 32 شهر به نمایش درآمد.
نخستین و دومین جشنواره خیام عنوان پر شرکت کننده ترین جشنواره ایرانی را بدست آوردند. این جشنواره تنها جشنواره ایرانی بود که تعداد شرکت کنندگان خارجی آن از شرکت کنندگان ایرانی بیشتر بود. نمایشگاه آثار برتر در 32 شهر به نمایش درآمد.

عکس از : محمدرضا جباری

عکس از : محمدرضا جباری

در این رقابت 5 اثر از حسین فراهانی پذیرش جشنواره را دریافت کرد و یکی از آنها نامزد دریافت جایزه بهترین عکس نجومی شد که نهایتاً مدال طلای این جشنواره را دریافت کرد . مراسم اختتامیه این جشنواره در زمستان 2015 برگزار شد .

اختتامیه جشنواره - عکس از focusteam.ir

اختتامیه جشنواره - عکس از focusteam.ir

مسابقه عکاسی جایزه جهانی عکاسی- IPA

IPA  با همکاری بنیاد فرهنگی Lucie از جمله مسابقات بین المللی معتبر و پرطرفدار است که همه ساله عکاسان مطرح بین المللی برای کسب مقام های ارزشمند آن در بخش های مختلف به رقابت می پردازند. 
 IPA 2014 ، چهار عنوان شایسته تقدیر برای حسین فراهانی به همراه داشت. دو تک عکس و یک مجموعه، در چهار بخش تقدیر شدند.


Human Footprint:

Here is the Earth; our mother; on which the human footprint has been always accompanied by corruption and disorder. The rivers which are running dry, the aquatic life which is dying, the forests which are being destroyed, all for human’s ambition. Changes in ecosystems have permanently been followed by environmental disruption and problems. Although still fighting for its survival and reconstruction, the Earth will retrieve its own right.


The Religious School of Seyed Ghelich Ishan


The Pass

مسابقه عکاسی بین المللی زمین و آسمان (توان) 2014

مسابقه عکاسی تووان از جمله مسابقات عکاسی نجوم معتبر در سطح بین المللی است . تووان رویکرد متفاوتی از عکس نجومی معمول را  ارائه می کند که در آن تصویر منظره ای زمینی با دید به آسمان شب همراه است. در این سبک صرفاً عکس از اعماق  اجرام آسمانی نیست، بلکه ترکیبی از زمین و آسمان شب است.
در مسابقه سال 2014 عکس سیاره نمکی که در همان سال عکاسی شد، عنوان شایسته تقدیر دریافت کرد. این عکس که حاصل ترکیب 150 عکس با نوردهی 45 ثانیه (مجموعاً 112 دقیقه نوردهی) است، در مرکز دریاچه نمک مرنجاب  طی یک شب مانی فوق العاده دلچسب، گرفته شد . آلودگی نوری در افق مربوط به ورامین و تهران است که از فاصله 100 کیلومتری قابل مشاهده است.

انتشار کتاب "طراحی هوشمندانه با دیدگاه خورشیدی-اقلیمی"

انتشار نهمین جلد از «مجموعه مقالات پژوهشی شهرهای جوان» با عنوان «طراحی هوشمندانه با دیدگاه خورشیدی-اقلیمی» حاصل بیش از یک دهه پژوهش در باب درک اثر خورشید در اقلیم های گوناگون و بدست آوردن مسیر و خطوط درست جهت ایجاد رابطه بهتر و پایدار از طریق شهرسازی، معماری و طراحی سازه ها ...

انتشار پروژه سروین در مجله Natura

مجله معماری Natura  در شماره سیزدهم خود (ژانویه - فبریه 2014) پروژه اداری-تجاری سروین محصول طراحی معماران بهزاد آیتی، پیمان میدانی، مانی سهام و با عکس هایی از حسین فراهانی را منتشر کرد. پروژه سروین در تهران، خیابان آصف واقع شده است.