از دیباچه کتاب:

با آنکه معماری این سرزمین، تاریخی چند هزار ساله دارد، تلاشهایی که برای شناسایی و معرفی آثار آن صورت گرفته است سابقۀ چندانی ندارد. تنها از چند دهۀ پیش محققان و پژوهشگران به بازنگری این آثار هنری پرداخته و کوشیده‌اند گرد و غبار گذشتِ قرون را از این گوهرهای تابناک بزدایند و تلألؤ چشم نواز آنها را دوباره آشکار سازند.
مجموعۀ حاضر را باید یکی از بلندترین گامهایی دانست که تاکنون در راه معرفی آثار ناشناختۀ این معماری برداشته شده است. این مجموعه را گنجنامه نامیده‌ایم؛ چون بر این باوریم که نشانه‌های گنجی را ارائه می دهد – گنجی که دست‌یابی به آن سرافرازی و استقلال در پی دارد. اهمیت این مجموعه از آنجا آشکار می‌شود که بدانیم نقشه‌هایی که تاکنون از بناهای ما، اغلب به همت خارجیان، منتشر شده است از چندده عدد تجاوز نمی‌کند و عکسهایی که تا کنون از این بناها انتشار یافته فقط تعداد اندکی از آنها را در بر می‌گیرد. بعلاوه، کیفیتِ نازل اغلب این مدارک محدود از ارزش و کارایی آنها بسیار کاسته است. گذشته از اینها، پراکندگی مدارک منتشر شده در کتب و مقالات مختلف، خود از موانع استفادۀ کامل از آنهاست. در مطالعۀ تاریخچۀ بناها نیز برای دست‌یابی به اطلاعاتی اندک باید راههای طولانی پیمود. به این ترتیب، بی‌سبب نیست که شناسایی و بررسی آثار تاریخی و تحقیق و تتبع در این زمینه سخت دشوار و حتی گاه ناممکن می‌نماید. 

پدید آورندگان گنجنامه برآن‌اند که با کنار هم آوردن و ارائه یکجای نقشه هایی کامل و خوانا و عکسهایی واضح و تاریخچه‌ای تنظیم شده، بر مبنای مهم‌ترین منابع انتشار یافته، از بیش از ششصد اثر مهم تاریخی – از مسجد و مدرسه گرفته تا خانه و حمام – هم راه تحقیق و پژوهش را در این زمینه بگشایند و هم اسباب تشویق و ترغیب محققان و کارشناسان و علاقه‌مندان را برای مطالعه و تفحص در این آثار فراهم آورند. انتخاب ترتیب موضوعی برای دفترهای گنجنامه – به جای ترتیب متداول جغرافیایی – بیشتر برای آن بوده است که صبغه‌ای تحقیقی به مجموعه ببخشد و آن را به ابزاری کارآمد برای پژوهشگران بدل کند. شایان ذکر است که مصادیق یک نوع در آنجا که تعداد آنها در شهری از حد معینی بیشتر بوده تقسیم جغرافیایی، شهر به شهر، نیز یافته است؛ مثلاً در آنجا که خانه‌های قابل معرفی یک شهر به تعداد مناسب رسیده، یک دفتر کامل به آنها اختصاص یافته است. بدین گونه، در همه حال، ترتیب موضوعی حفظ گردیده و ترتیب جغرافیایی پس از آن و به تناسب تعداد نمونه‌ها رعایت شده است.

نکتۀ دیگر آنکه این مجموعه، یک شبه فراهم نشده است و محصول پشتکار و در حدود چهل سال تلاش استادان و دانشجویان دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی است؛ و به این ترتیب باید گفت که در حدود نیمی از دانش آموختگان هنر معماری در این کشور در شکل‌یافتن گنجنامه سهیم بوده اند. باید افزود که تنظیم و تدوین این مجموعۀ عظیم بدون حمایت مسئولان دانشگاه شهید بهشتی و دانشکدۀ معماری و شهرسازی و نیز تلاش چندین‌سالۀ عده‌ای از دانشجویان همین دانشکده میسر نبود. بازسازی و تکمیل و تنظیم این مدارک از ابتدای سال 1371 ش آغاز شده است و تا امروز ادامه دارد. 
چنان که گفتیم، دفترهای گنجنامه ترتیبی موضوعی دارد؛ و این مجموعه تقریبأ همه انواع بنا را دربر می‌گیرد؛ پنج دفتر مختص معرفی خانه‌های سنتی در شهرهای مختلف (یک دفتر خانه‌های کاشان، یک دفتر خانه‌های اصفهان، یک دفتر خانه‌های یزد، دو دفتر خانه‌های شهرهای دیگر)؛ چهار دفتر شامل مساجد (یک دفتر مساجد اصفهان، یک دفتر مساجد شهرهای دیگر، دو دفتر مساجد جامع)؛ سه دفتر مربوط به امامزاده‌ها و مقابر؛ دو دفتر شامل بناهای بازار؛ یک دفتر ویژۀ مدارس؛ یک دفتر مربوط به کاروان‌سراها؛ یک دفتر خاص حمامها؛ یک دفتر مختص کاخها و باغها؛ یک دفتر نیز استثنائأ شامل انواع بناهای مذهبی در تهران.

اطلاعات کتاب :
مندرجات: دفتر اول: خانه‌های کاشان.- دفتر دوم: مساجد اصفهان.- دفتر سوم: بناهای مذهبی تهران.- دفتر چهارم: خانه‌های اصفهان.- دفتر پنجم: مدارس.- دفتر ششم: مساجد.- دفتر هفتم: مساجد جامع (بخش اول).- دفتر هشتم: مساجد جامع (بخش دوم).- دفتر نهم: بناهای بازار (بخش اول).- دفتر دهم: بناهای بازار (بخش دوم).- دفتر یازدهم امامزاده‌ها و مقابر (بخش اول).- دفتر دوازدهم: امامزاده‌ها و مقابر (بخش دوم).- دفتر سیزدهم: امامزاده‌ها و مقابر (بخش سوم).- دفتر چهاردهم: خانه‌های یزد.- دفتر پانزدهم: خانه ها (بخش اول).- دفتر شانزدهم: خانه ها (بخش دوم)  دفتر هفدهم: کاروانسراها.- دفتر هجدهم: حمام‌ها.- دفتر نوزدهم: کاخ ها و باغ ها